Praca zdalna stała się popularnym modelem organizacji pracy, a zasady jej wykonywania zostały uregulowane w Kodeksie pracy.
Pracodawca i pracownik powinni ustalić warunki wykonywania pracy zdalnej, w tym zasady komunikacji, rozliczania kosztów, korzystania z narzędzi pracy oraz bezpieczeństwa informacji.
W tej lekcji dowiesz się, jakie są rodzaje pracy zdalnej, jakie formalności należy spełnić oraz kiedy pracownik może wrócić do pracy stacjonarnej.
Czym jest praca zdalna?
Zgodnie z art. 67¹⁸ Kodeksu pracy, praca zdalna może być wykonywana całkowicie lub częściowo w miejscu wskazanym przez pracownika i każdorazowo uzgodnionym z pracodawcą.
Może to być na przykład mieszkanie pracownika lub inne uzgodnione miejsce, w którym możliwe jest wykonywanie obowiązków zawodowych, w szczególności z wykorzystaniem internetu lub telefonu.
Pamiętaj: Miejsce wykonywania pracy zdalnej musi być każdorazowo uzgodnione z pracodawcą. Pracownik nie może samodzielnie zdecydować, skąd będzie wykonywać swoje obowiązki.
Gdzie określa się zasady pracy zdalnej?
Warunki wykonywania pracy zdalnej mogą zostać określone w:
- porozumieniu pomiędzy pracodawcą a zakładową organizacją związkową lub organizacjami związkowymi,
- regulaminie pracy zdalnej,
- indywidualnym porozumieniu pomiędzy pracownikiem a pracodawcą,
- poleceniu pracodawcy, w przypadkach przewidzianych przepisami.
Wybór odpowiedniej formy zależy między innymi od tego, czy u pracodawcy działają organizacje związkowe oraz w jakich okolicznościach wprowadzana jest praca zdalna.
Rodzaje pracy zdalnej
W praktyce można wyróżnić pięć form organizowania pracy zdalnej.
- Praca zdalna stała – pracownik wykonuje swoje obowiązki poza siedzibą firmy na stałe, na podstawie uzgodnienia z pracodawcą.
- Praca zdalna hybrydowa – pracownik wykonuje obowiązki częściowo zdalnie, a częściowo stacjonarnie.
- Praca zdalna na zasadach uprzywilejowanych – dotyczy określonych grup pracowników, których wnioski o pracę zdalną pracodawca co do zasady musi uwzględnić.
- Praca zdalna okazjonalna – wykonywana wyłącznie na wniosek pracownika, w wymiarze nieprzekraczającym 24 dni w roku kalendarzowym.
- Praca zdalna na polecenie pracodawcy – stosowana w szczególnych okolicznościach przewidzianych przez Kodeks pracy, na przykład podczas stanu nadzwyczajnego, epidemii lub w sytuacji, gdy z powodu siły wyższej nie można zapewnić bezpiecznych i higienicznych warunków pracy w dotychczasowym miejscu.
Praca zdalna stała i hybrydowa może zostać uzgodniona zarówno z inicjatywy pracodawcy, jak i na wniosek pracownika.
Praca zdalna z zagranicy
Jeżeli pracownik zamierza wykonywać pracę zdalną poza granicami Polski, należy uwzględnić dodatkowe kwestie.
Przed wyrażeniem zgody sprawdź:
- czy wykonywanie pracy za granicą może wpłynąć na rezydencję podatkową pracownika,
- czy będziesz mieć możliwość kontrolowania wykonywanej pracy,
- jakie mogą być konsekwencje wypadku przy pracy za granicą.
Praca zdalna z innego państwa może wiązać się również z dodatkowymi obowiązkami podatkowymi, ubezpieczeniowymi i organizacyjnymi.
Obowiązek informacyjny przy pracy zdalnej
Jeśli zatrudniasz nowego pracownika, który od początku będzie wykonywał pracę zdalną, musisz przekazać mu informację o warunkach zatrudnienia.
Oprócz standardowych informacji wynikających z Kodeksu pracy dokument powinien zawierać:
- Określenie jednostki organizacyjnej pracodawcy, w której strukturze znajduje się stanowisko pracy pracownika wykonującego pracę zdalną.
- Wskazanie osoby lub organu odpowiedzialnych za współpracę z pracownikiem oraz upoważnionych do przeprowadzania kontroli w miejscu wykonywania pracy zdalnej.
Informację o warunkach zatrudnienia należy przekazać w terminie 7 dni od dnia dopuszczenia pracownika do pracy.
Co w przypadku pracownika, który przechodzi na pracę zdalną?
Jeśli pracownik jest już zatrudniony i rozpoczyna wykonywanie pracy zdalnej, należy przekazać mu dodatkowe informacje dotyczące jednostki organizacyjnej oraz osób odpowiedzialnych za współpracę i kontrolę.
Informacje te trzeba przekazać najpóźniej w dniu rozpoczęcia wykonywania pracy zdalnej, w postaci papierowej lub elektronicznej.
Co powinien zawierać regulamin pracy zdalnej?
Regulamin lub porozumienie dotyczące pracy zdalnej powinny określać zasady jej organizacji i wykonywania.
W dokumencie należy uwzględnić:
- Grupy pracowników objętych pracą zdalną – określenie, które stanowiska lub grupy pracowników mogą wykonywać obowiązki zdalnie.
- Zasady pokrywania kosztów – sposób ustalania i wypłacania ekwiwalentu lub ryczałtu oraz pokrywania kosztów związanych z pracą zdalną.
- Zasady komunikacji – sposób porozumiewania się pracownika z pracodawcą, w tym potwierdzania obecności na stanowisku pracy.
- Zasady kontroli wykonywania pracy – określenie sposobu sprawdzania realizacji obowiązków służbowych.
- Zasady kontroli BHP – sposób sprawdzania bezpieczeństwa i higieny pracy w miejscu wykonywania pracy zdalnej.
- Zasady bezpieczeństwa informacji – procedury dotyczące ochrony danych osobowych i informacji firmowych.
- Zasady korzystania z narzędzi pracy – sposób instalacji, inwentaryzacji, konserwacji, aktualizacji oprogramowania oraz serwisowania urządzeń powierzonych pracownikowi.
Prawidłowo przygotowany regulamin pomaga uporządkować obowiązki obu stron i ogranicza ryzyko nieporozumień związanych z wykonywaniem pracy poza biurem.
Powrót z pracy zdalnej do pracy stacjonarnej
Czy pracodawca może zażądać powrotu pracownika do biura? A czy pracownik może sam zrezygnować z pracy zdalnej?
Jeśli wykonywanie pracy zdalnej zostało uzgodnione w trakcie zatrudnienia, zarówno pracodawca, jak i pracownik mogą wystąpić z wiążącym wnioskiem o zakończenie pracy zdalnej i przywrócenie wcześniejszych warunków wykonywania pracy.
Wniosek może zostać złożony w postaci papierowej lub elektronicznej.
Ile czasu jest na powrót do biura?
Po otrzymaniu wniosku pracodawca i pracownik wspólnie ustalają termin powrotu do poprzednich warunków pracy.
Termin ten nie może przekraczać 30 dni od dnia otrzymania wniosku.
Jeżeli strony nie osiągną porozumienia, poprzednie warunki pracy zostają przywrócone w dniu następującym po upływie 30 dni od dnia otrzymania wniosku.
Zasada ta dotyczy pracy zdalnej uzgodnionej w trakcie zatrudnienia. W przypadku uzgodnienia pracy zdalnej już przy zawieraniu umowy o pracę nie stosuje się automatycznie tego samego trybu powrotu.
Ważne: Odmowa zgody na przejście na pracę zdalną, złożenie wniosku o pracę zdalną przez pracownika uprzywilejowanego czy rezygnacja z pracy zdalnej na zasadach określonych w przepisach nie mogą same w sobie uzasadniać wypowiedzenia umowy o pracę.
Pracownicy uprzywilejowani a praca zdalna
Niektóre grupy pracowników korzystają ze szczególnej ochrony w zakresie możliwości wykonywania pracy zdalnej.
Dotyczy to między innymi:
- pracownic w ciąży,
- pracowników wychowujących dziecko do ukończenia przez nie 4. roku życia,
- pracowników będących rodzicami dzieci posiadających określone w przepisach orzeczenia o niepełnosprawności lub szczególnych potrzebach,
- pracowników opiekujących się członkiem najbliższej rodziny lub inną osobą pozostającą we wspólnym gospodarstwie domowym, posiadającą orzeczenie o niepełnosprawności albo o znacznym stopniu niepełnosprawności,
- rodziców dzieci objętych uprawnieniami wynikającymi z ustawy „Za życiem”.
Czy pracodawca może odmówić pracy zdalnej pracownikowi uprzywilejowanemu?
W przypadku pracowników należących do grup uprzywilejowanych pracodawca co do zasady musi uwzględnić wniosek o pracę zdalną.
Odmowa jest możliwa, jeśli wykonywanie pracy zdalnej nie jest możliwe ze względu na organizację pracy lub rodzaj pracy wykonywanej przez pracownika.
W takiej sytuacji pracodawca musi poinformować pracownika o przyczynie odmowy w postaci papierowej lub elektronicznej w terminie 7 dni roboczych od dnia złożenia wniosku.
Czy można zażądać powrotu pracownika uprzywilejowanego do biura?
Pracodawca nie może jednostronnie skorzystać z wiążącego wniosku o powrót do pracy stacjonarnej wobec pracownika wykonującego pracę zdalną na zasadach uprzywilejowanych.
Wyjątek stanowi sytuacja, w której dalsze wykonywanie pracy zdalnej nie jest możliwe ze względu na organizację pracy lub rodzaj wykonywanych obowiązków.
Jak HRnest pomaga zarządzać pracą zdalną?
W HRnest możesz łatwo oznaczać miejsce wykonywania pracy, rozróżniając pracę w biurze, z domu oraz pracę zdalną okazjonalną.
Pracownicy mogą składać odpowiednie wnioski, a informacje o decyzjach i terminach są zapisywane w systemie.
Dzięki temu masz uporządkowany podgląd modelu pracy w firmie i możesz szybko sprawdzić, kto, kiedy i skąd wykonuje swoje obowiązki.

